การฟ้อนสาละวัน
ฟ้อนสาละวัน เป็นชุดฟ้อนที่ประดิษฐ์ขึ้นใหม่ โดยมหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ มหาสารคาม (มหาวิทยาลัยมหาสารคาม ปัจจุบัน) การฟ้อนชุดนี้ได้รับแรงบันดาลใจจากการที่อาจารย์วีณา วีสเพ็ญ อาจารย์เฉลิมชัย ชนไพโรจน์ และอาจารย์วาสนา ต้นสารี ได้เดินทางไปเยี่ยมศูนย์ลาวอพยพจังหวัดอุบลราชธานีเพื่อศึกษาทำนองลำชนิดต่างๆ ของประเทศสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว และการไปครั้งนี้ได้พบกับหมอลำที่มีชื่อเสียงของลาวคือ หมอลำบัวผัน แก้ววิเศษ และหมอแคนเข็มพร แก้ววิเศษ ซึ่งหมอลำบัวผันได้ลำเพลงพื้นเมืองทำนองต่างๆ พบว่ามีทำนองลำพื้นเมืองหลายทำนอง เช่น ลำมหาชัย ลำผู้ไท ลำสาละวัน ลำคอนสวัน ลำบ้านซอก ซึ่งในทำนองลำแต่ละทำนองก็มีลีลาท่วงทำนองแตกต่างกันไป
ในปี พ.ศ. 2525 ทางมหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ โดยอาจารย์วีณา วีสเพ็ญ พร้อมนิสิตชมรมดนตรีและนาฏศิลป์พื้นเมือง จึงร่วมกันประดิษฐ์ท่าฟ้อนประกอบการลำสาละวัน ซึ่งมีท่วงทำนองที่เร้าใจ เนื้อหาของลำสาละวันนั้นนอกจากจะสะท้อนให้เห็นการเกี้ยวพาราสีของชายหญิงแล้ว โวหารเปรียบเทียบที่ใช้ยังสะท้อนให้เห็นถึงความงามของภาษาซึ่งควรค่าแก่การอนุรักษ์และศึกษาต่อไปยิ่งนัก การฟ้อนสาละวันนับเป็นการฟ้อนตีบทตามกลอนลำสาละวัน คำว่า "สาละวัน" คงได้ชื่อมาจากแหล่งกำเนิดและนิยมขับร้องทำนองพื้นเมืองชนิดนี้ ซึ่งแพร่หลายอยู่ในแถบเมืองสาละวัน จึงได้ชื่อว่า "ลำสาละวัน"
เครื่องแต่งกาย ผู้หญิงแต่งชุดผ้าฝ้ายพื้นเมือง เสื้อแขนกระบอกสีขาวขลิบสีชมพู ผ้าถุงมัดหมี่ฝ้ายสีดำ เก็บชายเสื้อห่มสไบผ้าขิดสีชมพู คาดเอวด้วยสายเข็มขัดเงิน ผมเกล้ามวยสูง ผูกผ้าสีชมพูสด ผู้ชายแต่งผ้าฝ้ายล้วน เสื้อสีนวลคอกลม แขนสั้น กางเกงขาก๊วยสีเขียวสด คาดเอวด้วยผ้าขาวม้าไหม โพกผ้าด้วยผ้าขิดสีชมพู ลวดลายเหมือนกับผ้าสไบของฝ่ายหยิง สวมสร้อยคอเงินหรือใช้ฝ้ายคล้องคอ
เครื่องดนตรี ใช้ดนตรีพื้นเมืองอีสาน ทำนองลำสาละวัน
|
ลำสาละวัน
1. โอ...... โอละเดอชายเอย แต่บาดสิบปีล้ำ ซาวปีล้ำ มาเห็นกันเทื่อหนึ่ง เดออ้ายเอย ชายเอย |
|
2. โอ...... โอนอ ชายเอย พอแต่เหลียวเห็นหน้าขาวมายิ้มป่อยหล่อยแท้นอ |
|
3. โอ...... โอนอ ชายเอย นางบ่เคยลำเตี้ยสาละวันจักเทื่อ เด้ออ้ายเอย |
|
4. โอย...... พอแต่เหลียวเห็นหน้าอยากคืนมาฟ้าใหม่แท้ เด |
การฟ้อนมหาชัย
ฟ้อนมหาชัย ก็เช่นเดียวกับฟ้อนสาละวัน ทางมหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ มหาสารคาม เห็นว่าควรอนุรักษ์ทำนองลำพื้นเมืองที่แพร่หลาย และเป็นที่นิยมอยู่ในภาคอีสานของไทย และสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว ซึ่งในปี พ.ศ. 2525 ทาง มหาวิทยาลัยได้จัดทำชุดฟ้อนประกอบทำนองล้ำขึ้นชุดหนึ่งแล้วคือ ชุด "ฟ้อนสาละวัน" และเห็นว่าเพื่อเป็นการสืบทอดทำนองลำพื้นเมืองต่อไป จึงได้นำทำนองลำมหาชัยซึ่งอาจารย์วีณา วีสเพ็ญ และอาจารย์เจริญชัย ชนไพโรจน์ ได้บันทึกเทปไว้เมื่อคราวไปเยี่ยมศูนย์ลาวอพยพ ที่จังหวัดอุบลราชธานี และคำว่า "มหาชัย" ยังเป็นนามที่สอดคล้องกับชื่อผู้สร้างเมืองมหาสารคาม คือ ท้าวมหาชัย (กวด) อาจารย์ชัชวาลย์ ทองประเสริฐ จึงได้นำทำนองลำมหาชัยมาให้นิสิตชมรมดนตรีและนาฏศิลป์พื้นเมืองฝึกซ้อม โดยใช้ดนตรีพื้นเมืองอีสานเป็นหลักพร้อมประยุกต์ท่าฟ้อนซึ่งคณะนาฏศิลป์ลาวได้นำมาเผยแพร่ในปี พ.ศ. 2529 คำว่า "ลำมหาชัย" นั้นเป็นทำนองลำที่นิยมขับร้องของหมอลำในแถบเมืองมหาชัย ประเทศสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาวและภาคอีสานของประเทศไทย
เครื่องแต่งกาย ผู้แสดงเป็นหญิงล้วน แต่งกายโดยใช้เสื้อคอกลม แขนกระบอก เอวระบาย นุ่งผ้าถุงเวียงลายลงมีเชิง และห่มสไบผ้าเวียงเช่นกัน คาดเข็มขัดยืดสีทอง ผมเกล้ามวยคาดผ้าปักดิ้นสีทองใส่สร้อยคอดินเผาด่านเกวียน และตุ้มหู
เครื่องดนตรี ใช้ดนตรีพื้นเมืองอีสาน ทำนองลำมหาชัย
|
ลำสาละวัน
บัดนี้ เฮียมซิไขแม่นคำข้อ มหาชัยจะได้กล่าว ก่อนนา
โอ... คำเอย อันหนึ่งอีกทั้งพงษ์พันธุ์เชื้อ พี่น้องไทยทุกๆ ส่ำ เฮียมเอย |
