Herbs : ยาสมุนไพร ภูมิปัญญาฅนอีสาน

ยาหมากไม้ต่างๆ

อาการไข้อีกประเภทหนึ่ง ที่คนโบราณกล่าวถึงกันมาก ยารักษาก็มีกันหลายขนานดังนี้

ยาหมากไม้

ให้เอาฮากมอนเฮื้อ 1 ฮากฝ้ายเฮื้อ 1 ฮากน้ำแน่ 1 ฮากผักหวานบ้าน 1 ฮากก้านตง 1 อ้อยดำ 1 เอาถ่อกันแซ่น้ำกินดีแล
อีกขนานหนึ่ง เอาฮากนางแซ่ง 1 ฮากตูมกาน 1 ฮากหนามแท่ง 1 ฮากภังคี 1 ฮากฆ้อนกระแต 1 ฮากคอแลน 1 ฮากทง 1 ฮากน้ำเต้าน้อย 1 ฮากไม้แม่ฮ้าง 1 ฮากเหม้า 1 ฮากพีพ่วน 1 ฮากหมอน้อย 1 แช่น้ำกินก็ได้ ฝนกินก็ได้
อีกขนานหนึ่ง เอาฮากเข็มขาว 1 ฮากเข็มแดง 1 ฮากแลงซ้อน 1 ฮากคอแลน 1 หัวถั่วฟู 1 ฮากคัดเค้า 1 ฮากลุ่มพุก 1 ฮากหนามแท่ง 1 เบี้ยหมอน้อย 1 ฮากยานาง 1 ฝนกินดีแล

ยาทั่งพิษหมากไม้

ให้เอาฮากเฮื้อนกวาง 1 ฮากสะมัด 1 ฮากส่องฟ้า 1 ฮากซาติขาว 1 ฮากหมากเอิก 1 เอาถ่อกันแช่น้ำกินดีแล

ยาหมากไม้ออกตุ่มทั้งหลาย

ให้เอาฮากท่มพาย 1 ฮากสะคาม 1 ฮากซาซู่น้อย 1 ฮากฝ้ายเอื้อ 1 หินขาว 1 ฮากเหม้าน้อย 1 ฮากสักหลวง 1 ฮากหมากหวดน้อย 1 ฮากหมากแข้งขม 1 ฮากผักกะหย่า 1 ฮากอ้อยช้าง 1 ฮากส้มกบ 1 ฮากแตงแซง 1 ฮากไข่เน่าน้อย 1 ฮากไข่เน่าใหญ่ 1 ฮากหมอน้อย 1 ฮากยานาง 1 ผิว่า ออกตุ่มหลายมันเจ็บจนปากบ่ได้ ให้เอายาฝูงนี้แช่น้ำกินก็ได้ ฝนกินก็ได้ ดีแล
ผิว่า ตุ่มหมากไม้อันอื่นออกแกมตุ่มหมากไม้สุกก็ดี ให้เอา ฮากช้างน้าว 1 ฮากหมากแคขม 1 ฮากหมากหวดข้า 1 ฮากอ้อยช้าง 1 ฝนให้กินเบิ่งก่อน ผิว่า มันฮ้อนแต่หัวเถิงตีนเสมอกัน บ่ฮ้อนและพวนหลาย ยาถึกพยาธิแล ให้ฝนกินเรื่อยๆ จนเซาแล

ยาไข้หมากไม้ คือผีเข้าเจ้าสูน

ให้เอาฮากส้มลม 1 หัวข่าบ้าน 1 ฮากหมากแตก 1 มดแดง 1 ต้มกิน ดีแล
อีกขนานหนึ่ง เอาฮากยานาง 1 บีงูเหลือม 1 หินส้ม 1 ฝนให้กินดีแล

ยาไข้หมากไม้กินผิด

ให้เอาฮากงวงซุ่ม ฝนใส่น้ำเหล้าเด็ด กินดีแล

ยาตุ่มหมากไม้

ให้เอาฮากหย้าลับลืน 1 ฮากหญ้าขัด 1 ฮากหญ้าคา 1 อ้อยดำ 1 เข้าจ้าว 1 แช่น้ำกินดีแล

ยาหมากไม้ออกปานดำปานแดง

ให้เอาหอมเงือก 1 นมผา 1 จันทร์แดง 1 จันทร์ขาว 1 เงิน 1 คำ 1 ฮากเสียว 1 เงินเลียง 1 หินแห่งกลางห้วย 1 ตาไม้ไผ่บ้าน 1 ตาไม้ไผ่ช้างไพ 1 ตาไม้บง 1 อ้อยดำ 7 ตา แก่นกอกด่อน 1 ฮากเฟือง 1 แก่นเดื่อป่อง 1 แก่นเดื่อเกลี้ยง 1 น้ำส้างนก 1 น้ำไส้เดือน 1 เป็นน้ำกระสาย แล้วฝนยาฝูงนี้ใส่น้ำกินเทอญ คาย 5 บาท เหล้าก้องไข่หน่วย

ยาถอนพิษหมากไม้ทุกชนิด

ให้เอาฮากนมสาว 1 ฮากน้ำแน้ 1 แพงคำฮ้อน 1 ฮากเอี่ยนด่อน 1 ฮากส้มพ่อ 1 งิ้วคำ 1 งิ้วด่อน 1 จันทร์แดง 1 จันทร์หอม 1 ฮากภังคี 1 ฮากแฮนต้น 1 ฮากแฮนเครือ 1 ฮากดอกทอง 1 ฮากก้างปลา 1 ฮากหญ้ามุ้งกระต่าย 1 เครือแสนปล้อง 1 เครือแสนพัน 1 ข้าวหมิ้นต้น 1 เครือทำทานโตผู้ 1 เครือทำทานโตแม่ 1 ฮากทัน 1 ฮากพิลา 1 ฮากหมากสัก 1 แก่นแหน 1 ฮากหนามขี้แรด 1 ฮากไค้หางนาค 1 แก่นไข่เน่า 1 ฮากตูมกา 1 ฮากช้างน้าว 1 ผักชีช้าง 1 กว้างทะเล 1 ฮากสะมัด 1 ฮากปอเข้าจี่ 1 ฮากยานาง 1 ฮากเดื่อเกลี้ยง 1 ฮากเดื่อดิน 1 ฮากไม้เข้าหลาม 1 ซืนดิบ 1 ฝนกินดีแล

ยาไข้หมากไม้ลงท้อง

ให้เอาฮากเฮื้อนกวาง 1 ฮากก้างปลา 1 ฝนกินดีแล

ยาสะเออะหมากไม้

ให้เอาฮากตีนจำ 1 ไม้เท้าสาน 1 ฮากหมากน้ำ 1 ฮากยานาง 1 ฮากนมผา 1 ฝนกินดีแล

ยาฆ่าพิษหมากไม้

ให้เอาขี้กะเดือน 7 โต มาฟักให้หมุ่นๆ แล้วเอาน้ำหม้อนึ่งแฮมคืนแซ่ ทาตุ่มหายแล

ยาตัดฮากหมากไม้

ให้เอาฮากหมากแปบ 1 ฮากขี้อ้นน้อยแคมน้ำ 1 ฝนกิน ดีแล

คาถาเป่าพิษหมากไม้ทั้งหลาย

โอมผู้เฒ่าชุมพูปูนแดง ผู้แฮงซุ่มปูนเบี้ย ปากกูเค็มปานเกลือ 3 ก้อน ปากกูฮู้ฮ้อนปานถ่านไฟแดง ให้หายปานแป้งกะแด้งปานปูน โอม สะหุมติด (ว่า 3 เทื่อ แล้วจึงเป่าแล)

คาถาเป่าหมากไม้ใหญ่ออกปานดำปานแดง

ผุ สุ คู อุ อะ พุทโธ ธมฺโม สงฺโฆ อะ นะ โอมสะหุมติด ว่า 7 เทื่อ แลก่อนจะเป่าให้ตั้งคาย ขันธ์ 5 เหล้าก้อง ไข่หน่วย เงินสลึงหนึ่ง แพรมน 1 ข้าวสารและหมากพลู พอสมควรตั้งคายแล