| อึด |
ก. |
อด อดข้าวเรียก อึดเข้า อดนอน เรียก อึดนอน อดอยาก เรียก อึดอยาก อึดอยากทุกข์ยาก ก็ว่า อย่างว่า อึดแพ้หลาย ตายแพ้น้อย (ภาษิต) แฮ่งอึดแฮ่งอยาก แฮ่งทุกข์แฮ่งยาก (ภาษิต) อยากเข้าอย่าหุงหลาย อึดนอนนานตาย (ภาษิต) บ้านใกล้บ่ออึดเกลือ ไปทางเฮืออึดน้ำ (ภาษิต) อึดน้ำขึ้นภูเขา อึดเข้าเข้าเมือง (ภาษิต). |
|
to go without, be deprived of, lack, be starving.
|
| อึ้ม |
ว. |
ห้องที่แสงสว่างส่องเข้าไปไม่ถึง เรียก ห้องอึ้ม อึ้มคึ้ม ก็ว่า. |
|
gloomy, dimly lit.
|
| อืน |
ว. |
นอกออกไป ต่างออกไป. |
|
other, different.
|
| อือทือ |
ว. |
แน่น เต็ม คับคั่ง อย่างว่า มารหมื่นไค้ค้อนแกว่งกุมสังข์ อือทือยักษ์แยกมาหลายด้าน ศิลป์ชัยท้าวคนิงจงใจมากชื่อว่าฟ้าปั่นกั้งกูบ้าบ่ยอม ง่ายแล้ว (สังข์) สองขอกเบื้องประดับแห่เป็นถัน อือทือขาวปะกันหลั่งไปเป็นถ้อง ลือเซ็งชั้นหลานอาวคำเครื่อง คาดผ้าป้องผืนเสื้อใส่ดาว (ฮุ่ง). |
|
firm, packed firm, full, crowded.
|
| อุตราภิมุข |
ก. |
บ่ายหน้าไปทางทิศเหนือ. |
|
to turn or proceed north.
|
| อุทุมพร |
น. |
ชื่อผ้าชนิดหนึ่งซึ่งนางผุสสดีจัดให้คนใช้นำไปถวายนางมะที ก่อนที่จะเสด็จกลับคืนพระนคร ผ้าชนิดนี้ เรียก ผ้าอุทุมพร อย่างว่า บาเลือกเล้มผืนอาจเอาแฝง ชื่อว่าอุทุมพรเพียงพร่ำสีแสงฟ้า ผืนหนึ่งชื่อว่าโกใสสิ้วสีพราวพื้นต่าง ควรค่าล้านคำเข้มส่วนสม (สังข์). |
|
type of cloth mentioned in Isan literature.
|
| อุ่นใจ |
ว. |
สบายใจ ไม่เกรงกลัว อย่างว่า ภูชัยท้าวธรงดาบเดินกลาย มันก็วอนเสียงใสเล้าโลมพระองค์อ้วน ศรีใสแก้วไปใดดั้นดุ่ง อวนเอย เชิญหม่อมมาจอดยั้งดอมเอื้อยอุ่นใจ แด่ถ้อน (สังข์). |
|
secure, happy, feeling safe or welcome, reassuring.
|
| อุเบกขา |
น. |
ความเที่ยงธรรม ความวางตัวเป็นกลาง ความวางใจเฉย อุเบกขาเป็นธรรมข้อ ๑ ในพรหมวิหาร ๔ ซึ่งเป็นธรรมประจำของหัวหน้าหรือผู้ใหญ่ หัวหน้าส่วนมากมักขาดธรรมข้อนี้ เช่น เมื่อลูกน้องทำผิดหัวหน้ามักจะปกปิดแล้วเข้าข้างลูกน้องเสีย เรื่องเช่นนี้ทำให้กฎหมายและศีลธรรมโดยเฉพาะอุเบกขาตายไปจากโลกของคนเป็นหัวหน้า. |
|
justice, impartiality, indifference.
|
| อุโบสถ |
น. |
ชื่อช้างตระกูล ๑ ชื่ออุโบสถใน ๑๐ ตระกูล คือ ๑ กาฬาวกะ ๒ คังไคยะ ๓ บัณฑระ ๔ ตามพะ ๕ ฟิงคละ ๖ คันธะ ๗ มังคละ ๘ เหมะ ๙ อุโบสถ ๑๐ ฉัททันต์ ในช้าง ๑๐ ตระกูลนี้ ตั้งแต่ตระกูลที่ ๑ ถึงตระกูลที่ ๑๐ ช้างแต่ละเชือกจะมีกำลังเท่ากับช้าง ๑๐ เชือกของตระกูลต่อไป. |
|
name of one clan of elephants in Isan literature.
|
| อุป |
ว. |
คำประกอบหน้าศัพท์ที่มาจากบาลีและสันสกฤต แปลว่า เข้าไป ใกล้ รอง เช่น อุปราช อุปนายก (ป. ส.). |
|
prefix for words from Pali and Sanskrit meaning: into, near, deputy, vice-.
|