นายสมร พลีศักดิ์ หรือที่รู้จักกันในชื่อ หมอนหนังตะลุง เกิดเมื่อวันที่ 22 กรกฎาคม พุทธศักราช 2484 ภูมิลำเนาเดิม 37 หมู่ที่ 8 บ้านแต้ ตำบลธวัชบุรี อำเภอธวัชบุรี จังหวัดร้อยเอ็ด สำเร็จการศึกษาระดับชั้นประถมศึกษาปีที่ 4 จากโรงเรียนบ้านคางฮุง ตำบลธวัชบุรี อำเภอธวัชบุรี จังหวัดร้อยเอ็ด สำเร็จการศึกษาระดับประถมศึกษาปีที่ 6 และระดับชั้นมัธยมศึกษาตอนต้น จากศูนย์การศึกษานอกโรงเรียน ตำบลธวัชบุรี อำเภอธวัชบุรี จังหวัดร้อยเอ็ด
นายสมร พลีศักดิ์ สนใจในเรื่องของ "หนังตะลุงภาคใต้" จึงได้นำมาประยุกต์ ปรับเปลี่ยน สร้างสรรค์การแสดงให้มีลักษณะประจำถิ่นของอีสาน เรียกว่า “หนังประโมทัย” จึงได้จัดตั้งเป็นคณะหนังประโมทัย ชื่อว่า “คณะประกาศสามัคคี” ส่วนใหญ่นิยมแสดงเรื่อง “รามเกียรติ์” ตอน ศึกไมยราพ ดำเนินบทโดยใช้การพากย์ และบทเจรจาเป็นกลอนบทละคร ด้วยความสามารถรอบด้าน ทั้งดนตรีและการแสดง
พ่อสมร พลีศักดิ์ วัยเลย 70 ปี เจ้าของหนังประโมทัยดั้งเดิมครบวงจร “คณะประกาศสามัคคี” บ้านแต้ หมู่ที่ 4 ตำบลธวัชบุรี อำเภอธวัชบุรี จังหวัดร้อยเอ็ด เล่าถึงอดีต ก่อนจะมาทำคณะหนังประโมทัยว่า สมัยก่อนตั้งแต่รุ่นปู่ รุ่นพ่อออกเดินสายเล่นหนังประโมทัย ขณะนั้นอายุได้ประมาณ 10 ขวบ ก็ตามพ่อและปู่เดินสายด้วย เพราะส่วนหนึ่งด้วยใจรักในการเล่นหนังประโมทัย
จนพอมาถึงอายุ 21 ปี จึงแยกมาตั้งคณะเป็นของตัวเอง ทำให้ในหมู่บ้านมีคณะหนังประโมทัยอยู่ 2 คณะ คือคณะของพ่อ และคณะของครูสมร แต่ทั้งสองไม่ได้แข่งขันกัน มีแต่คอยช่วยเหลือ เติมเต็มส่วนที่ขาด อยู่ต่อมาคณะรุ่นพ่อก็เริ่มแยกย้ายกันไปด้วยอายุ และร่างกายที่ไม่อำนวยเหมือนเดิม จึงเหลือเพียงแค่คณะของเขาคณะเดียวในหมู่บ้าน ซึ่งขณะนั้นเป็นที่นิยมมาก พ่อสมรเคยกล่าวไว้ว่า
ถ้าหากวันนี้ไม่มีนักศึกษาหรือผู้สนใจไม่มาสืบทอดหนังประโมทัยต่อไว้ก็น่าเสียดาย อยากให้หันกลับมามองหนังประโมทัย เพราะถ้าหากตัวเองไม่มีชีวิตอยู่แล้ว กลัวจะสูญหายไปจนคนที่เกิดรุ่นหลังจะไม่รู้จักอีก โดยเฉพาะลูกหลานชาวอีสานยิ่งควรอนุรักษ์ต่อ ส่วนตัวเคยหัดการละเล่นหนังประโมทัยให้ลูกหลาน แต่ก็ยังไม่มีใครสามารถสืบสานต่อจากพ่อคนนี้ไปเช่นกัน”
นายสมร พลีศักดิ์ จึงได้นำประสบการณ์มาใช้ในการอนุรักษ์ สร้างสรรค์ และเผยแพร่ศิลปวัฒนธรรมอีสาน เช่น การพัฒนาสื่อพื้นบ้านเพื่อการศึกษา ส่วนผลงานสร้างชื่อเสียงของนายสมร พลีศักดิ์ ที่ได้รับยกย่องจากหน่วยงานต่างๆ เช่น
- ปี พ.ศ. 2548 ได้รับรางวัลเกียรติคุณเป็นครูภูมิปัญญาท้องถิ่น ด้านหนังตะลุง จากจังหวัดร้อยเอ็ด
- ปี พ.ศ. 2550 ได้รับรางวัลเกียรติคุณ“เพชรสยาม” จากมหาวิทยาลัยราชภัฏจันทรเกษม
- ปี พ.ศ. 2550 ได้รับรางวัลเกียรติคุณ ผู้สร้างสรรค์ผลงานดีเด่นในด้านศิลปะและวัฒนธรรม จากสถาบันวิจัยศิลปะและวัฒนธรรมอีสาน มหาวิทยาลัยมหาสารคาม
- รวมถึงไปแสดงเผยแพร่หนังประโมทัยทั้งในระดับประเทศและต่างประเทศ เช่น แสดงในรายการ “คุณพระช่วย” และการแสดงในงานเทศกาลวิถีชีวิตของสถาบันสมิธโซเนียน ณ กรุงวอชิงตันดีซี ประเทศสหรัฐอเมริกา
นายสมร พลีศักดิ์ นอกจากเป็นศิลปินที่มีความเชี่ยวชาญทางด้านหนังประโมทัยแล้ว ยังเป็นผู้ที่อุทิศตัวทำคุณประโยชน์ให้แก่สังคม ไม่ว่าจะเป็นส่งเสริมและอนุรักษ์ดนตรีพื้นถิ่น-นาฏศิลป์พื้นบ้าน การนำวัฒนธรรมและอัตลักษณ์มาเป็นกระบวนการในการคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพ และการไกล่เกลี่ยระงับข้อพิพาท การแสดงตนเป็นพุทธมามกะ ร่วมเป็นวิทยากรพิเศษในการให้ความรู้และฝึกปฏิบัติการแสดงหนังประโมทัย ซึ่งถือเป็นต้นแบบของครูผู้ให้และศิลปินผู้ยิ่งใหญ่
นายสมร พลีศักดิ์ จึงสมควรได้รับยกย่องเชิดชูเกียรติเป็น ศิลปินมรดกอีสาน สาขาศิลปะการแสดง (หนังประโมทัย) ประจำปีพุทธศักราช 2556 จากมหาวิทยาลัยขอนแก่น เพื่อเป็นเกียรติประวัติสืบไป
สมร พลีศักดิ์ - ฐานข้อมูลศิลปินมรดกอีสาน
ขอแสดงความไว้อาลัยยิ่ง
เว็บไซต์ประตูสู่อีสาน ขอแสดงความอาลัยต่อจากการไปของ คุณพ่อสมร พลีศักดิ์ ปราชญ์อีสาน ผู้สั่งสม สืบสาน สร้างสรรค์ มรดกทางวัฒนธรรมดนตรีอีสาน (หนังประโมทัย) เมื่อวันที่ 9 ธันวาคม 2567
